PCB ảnh hưởng sound và feel của bàn phím ra sao?

PCB bàn phím cơ không phải linh kiện tạo âm rõ nhất, nhưng nó vẫn ảnh hưởng đến cách lực gõ, rung động và chất âm đi qua toàn bộ build. Khi đã tinh chỉnh sâu, khác biệt giữa PCB flex cut, non-flex cut, hotswap hay solder có thể làm chiếc phím mềm hơn, chắc hơn hoặc đổi nhẹ cách âm bật ra.

Với PCB solder, lựa chọn switch không chỉ ảnh hưởng chất âm mà còn kéo theo bài toán rã hàn/hàn lại nếu muốn thay switch về sau. Anh em có thể đọc thêm bài thay switch trên PCB solder để hiểu khi nào nên thay switch trên PCB solder, rủi ro kỹ thuật và cách Levi kiểm tra PCB trước khi giao.

PCB không phải yếu tố lớn nhất, nhưng vẫn có ảnh hưởng

PCB

Khi nói về chất âm của bàn phím, phần lớn mọi người thường tập trung vào case, plate, switch hoặc foam. Điều này không sai, vì đây vẫn là những yếu tố tạo ra khác biệt rõ rệt nhất. Tuy nhiên, PCB cũng có ảnh hưởng nhất định đến cảm giác gõ và chất âm, đặc biệt khi bản build đến mức tinh chỉnh sâu.

PCB trên một bàn phím Cherry có gắn switch Vintage Blacks

PCB không trực tiếp tạo ra âm thanh. Nó không rung mạnh như plate, cũng không hoạt động như một “buồng âm” giống case. Tuy nhiên, PCB là lớp nằm giữa switch và toàn bộ phần còn lại của bàn phím. Khi nhấn phím, lực từ switch vẫn truyền từ plate xuống PCB trước khi lan tiếp xuống case. Vì vậy, đặc tính của PCB vẫn có thể làm thay đổi cách rung động được truyền đi.

Ảnh hưởng của PCB thường nhỏ hơn so với việc đổi plate hoặc đổi mounting. Tuy nhiên, nếu giữ nguyên toàn bộ bản build và chỉ thay PCB, tương tự câu chuyện cùng một cấu hình nhưng build lại khác nhau, người dùng vẫn có thể cảm nhận được sự khác biệt, đặc biệt ở độ flex, độ rung và độ “gắt” của âm thanh.

Flex cut là gì? So với non-flex cut

Flex cut là các khe cắt nhỏ xuất hiện trên PCB, thường nằm quanh vị trí switch hoặc giữa các hàng phím. Mục đích của chúng là giúp PCB có thể uốn nhẹ khi gõ, từ đó làm giảm cảm giác cứng và giúp lực phân bổ đều hơn.

PCB flex cut

Khi dùng PCB có flex cut, cảm giác gõ thường mềm hơn và có độ đàn hồi nhẹ. Vì PCB không còn là một tấm liền khối quá cứng, rung động sẽ bị phân tán nhiều hơn. Điều này thường khiến âm thanh nghe trầm hơn, bớt “gắt” và bớt cảm giác đanh.

PCB non-flex cut

Ngược lại, PCB non-flex cut cứng hơn vì toàn bộ bề mặt được giữ nguyên. Khi kết hợp với plate kim loại hoặc top mounting, kiểu PCB này thường cho cảm giác gõ chắc tay và âm thanh rõ hơn. Đây là lý do nhiều người thích bản build kiểu “clacky” thường ưu tiên PCB không có flex cut.

Tuy nhiên, flex cut không phải lúc nào cũng tốt. Nếu kết hợp với plate mềm, gasket mềm và nhiều foam, bàn phím có thể trở nên quá “mềm” và thiếu độ phản hồi. Trong khi đó, non-flex cut thường ổn định hơn và ít tạo ra cảm giác không đồng đều giữa các vùng trên bàn phím.

PCB dày hay mỏng có tạo ra khác biệt?

Một yếu tố khác thường được nhắc đến là độ dày của PCB. Hiện nay, phổ biến nhất là PCB 1.6 mm và 1.2 mm.

PCB 1.6 mm là loại phổ biến nhất vì cứng và ổn định hơn. Khi dùng với socket hotswap, loại PCB này thường chắc chắn hơn và ít bị cong vênh trong quá trình sử dụng. Về cảm giác gõ, PCB dày thường cho cảm giác gõ chắc và ít flex hơn.

PCB 1.2 mm thường dễ uốn hơn PCB 1.6 mm khi các biến số khác tương đương, đặc biệt khi đi cùng flex cut hoặc gasket mounting. Mức thay đổi feel và sound vẫn phụ thuộc plate, điểm mount, daughterboard và toàn bộ build.

Tuy nhiên, khác biệt giữa PCB 1.2 mm và 1.6 mm thường không lớn bằng khác biệt giữa các loại plate. Nếu đổi từ plate nhôm sang plate polycarbonate, người dùng sẽ dễ nhận ra hơn nhiều so với việc chỉ đổi độ dày PCB.

Hotswap và solder có khác nhau về chất âm không?

Hotswap PCB

Hotswap PCB là loại PCB sử dụng socket để gắn switch mà không cần hàn. Điều này giúp việc thay switch dễ dàng hơn rất nhiều, đặc biệt phù hợp với những người muốn thử nhiều loại switch khác nhau để tìm ra chất âm và cảm giác gõ phù hợp.

Ưu điểm lớn nhất của hotswap PCB là sự tiện lợi. Người dùng có thể thay switch nhiều lần mà không cần tháo hàn, tiết kiệm thời gian và công sức. Đây cũng là lý do khiến hotswap trở thành lựa chọn phổ biến với người mới chơi bàn phím cơ.

Tuy nhiên, nhược điểm của hotswap PCB là socket tạo thêm một lớp vật liệu trung gian giữa switch và PCB. Điều này có thể khiến kết nối không “cứng” bằng solder PCB, từ đó âm thanh có xu hướng hơi rỗng nhẹ và cảm giác gõ không chắc chắn bằng.

Về cách thức hàn, hotswap PCB không yêu cầu người dùng hàn switch. Các socket đã được hàn sẵn trên PCB từ nhà sản xuất, và người dùng chỉ cần cắm switch vào là có thể sử dụng.

Hotswap PCB

Solder PCB

Solder PCB là loại PCB hàn trực tiếp switch lên trên bảng mạch. Switch trên solder PCB được cố định bằng mối hàn, trong khi hotswap dùng socket. Khác biệt feel hoặc sound cần được đánh giá trên cùng build, không nên suy chỉ từ kiểu kết nối.

Ưu điểm của solder PCB là mang lại cảm giác chắc chắn hơn trong quá trình sử dụng. Nhiều người cho rằng chất âm của solder PCB “chắc” hơn một chút và cảm giác gõ cũng đầm, liền mạch hơn so với hotswap PCB.

Nhược điểm của solder PCB nằm ở việc thiếu linh hoạt. Mỗi lần muốn thay switch, người dùng cần phải tháo hàn và hàn lại, điều này tốn thời gian và đòi hỏi kỹ năng nhất định, không quá thân thiện với người mới.

Về cách thức hàn, người dùng cần sử dụng mỏ hàn để hàn trực tiếp chân switch lên PCB; nếu không quen thao tác này, dịch vụ hàn và rã hàn switch sẽ giúp hạn chế rủi ro cháy pad hoặc bong mạch. Khi muốn thay switch, cần thực hiện rã hàn để tháo switch ra trước khi lắp switch mới.

Solder PCB

Kết luận

Nếu muốn bản build một bàn phím mềm, trầm và nhiều flex hơn, bạn có thể ưu tiên PCB mỏng, có flex cut và dùng hotswap. Ngược lại, nếu muốn cảm giác gõ chắc tay và chất âm rõ hơn, PCB dày, không flex cut và solder sẽ phù hợp hơn.

Mặc dù có ảnh hưởng nhất định đến chất âm, PCB vẫn chỉ là một phần trong toàn bộ hệ thống. Chất âm cuối cùng vẫn phụ thuộc nhiều hơn vào case, plate, mounting và switch. Tuy nhiên, PCB vẫn góp một phần khiến cho chất âm tổng thể khác biệt hơn.