VINTAGE BLACK VÀ CHERRY MX BLACK HIỆN ĐẠI KHÁC NHAU NHƯ THẾ NÀO?

Trong quá trình modding và lắp ráp bàn phím tại Levi Modding, mình thường xuyên nhận được câu hỏi: "Cùng là Cherry MX Black, tại sao có loại gõ sướng, loại lại không?". Thực tế, dòng switch linear huyền thoại này đã trải qua nhiều giai đoạn biến đổi mà chỉ khi trực tiếp cầm trên tay và trải nghiệm, chúng ta mới thấy rõ sự khác biệt.

Sau khi trải nghiệm đủ ba đời switch tiêu biểu: Old Black (Pre-retool), Hyperglide và dòng MX2A mới nhất. Mỗi loại đều mang một cá tính riêng về cả chất âm lẫn cảm giác đầu ngón tay. Trong bài viết này, mình sẽ chia sẻ những cảm nhận chi tiết và thực tế nhất từ góc nhìn của một người làm nghề, giúp bạn tìm ra đâu mới là "vị vua linear" dành cho bản build của riêng mình.

Kích thước của của các dòng Cherry MX Black

Vintage Black

Switch Cherry MX Vintage Black

Trước khi nói về Old Black hay các dòng hiện đại, chúng ta không thể bỏ qua Vintage Black – dòng switch được sản xuất trong giai đoạn từ năm 1984 đến khoảng 1994 (thường tìm thấy trong các bàn phím West Germany cũ). Đây được coi là tiêu chuẩn vàng và là "chén thánh" mà bất kỳ người chơi phím cơ lâu năm nào cũng muốn một lần sở hữu.

Khác biệt lớn nhất của Vintage Black nằm ở bộ khuôn đúc sơ khai (original tooling). Do được sản xuất khi khuôn còn mới và quy trình kiểm soát chất lượng thời bấy giờ cực kỳ khắt khe, kết hợp với việc được nhấn liên tục qua hàng chục năm bởi các nhân viên nhập liệu (natural break-in), các bề mặt nhựa đã tự mài mòn nhau đến mức cực hạn. Kết quả là một cảm giác gõ mượt mà tự nhiên, "mượt mà như lụa" mà không một loại mỡ bôi trơn nhân tạo nào có thể mô phỏng hoàn hảo được.

Trải nghiệm cá nhân: Cảm giác khi gõ trên một bộ Vintage Black đúng nghĩa là thứ mà mình không thể tìm thấy ở bất kỳ dòng switch hiện đại nào. Kể cả khi sử dụng trên những Board cổ mà chưa thực hiện các công đoạn clean lube nào, cảm giác gõ vẫn rất mượt, giống như mọi điểm tiếp xúc bên trong đã được thời gian mài dũa đến độ hoàn hảo. Nó không chỉ mượt theo kiểu trơn tuột, mà có một độ nhám rất cơ khí. Độ nhám này cũng là điều mình khá ưa thích ở dòng switch này, điều khiến nó là duy nhất, không trộn lẫn với các dòng switch khác. Chất âm của nó không vang hay chói, mà là tiếng trầm ấm, nghe rất đầy đặn. Đối với mình, gõ Vintage Black giống như đang thưởng thức một món đồ cổ có giá trị: nó không nhanh, không bóng bẩy, nhưng mỗi lượt nhấn đều mang lại một sự thỏa mãn cực kỳ khó tả mà chỉ những ai đã trải nghiệm thực tế mới hiểu được.

Old Black (Pre-retool)

Top Housing của dòng switch Old Black

Trong dòng thời gian của Cherry, Old Black (hay còn gọi là dòng Pre-retool) là một khái niệm dùng để chỉ những mẫu switch được sản xuất trong khoảng thời gian từ sau năm 1994 cho đến trước đợt cải tiến lớn vào cuối năm 2017. Khác hoàn toàn với dòng Vintage Black vốn được đánh giá cao bởi độ mượt tự nhiên, Old Black loại gắn liền với một giai đoạn đầy thăng trầm của Cherry, khi các bộ khuôn đúc (tooling) bắt đầu có dấu hiệu xuống cấp sau hàng chục năm vận hành liên tục.

Điểm đặc trưng nhất và cũng là điều gây tranh cãi nhất ở dòng switch này chính là độ sạn (scratchy). Do bề mặt của khuôn đúc không còn độ trơn láng hoàn hảo, khiến cho dòng switch này có thêm các sạn nhựa nhỏ không đáng có trên bền mặt nhựa. Điều này vô tình khiến cho người gõ có thể cảm nhận rõ các hạt sạn này khi nhấn, tạo ra cảm giác như có "cát" bên trong hành trình phím. Đối với những người dùng phổ thông, đây có thể là một điểm trừ lớn về mặt trải nghiệm, khiến Old Black từng bị coi là một sản phẩm "thất sủng" trước khi làn sóng switch custom bùng nổ.

Khi trực tiếp gõ trên dòng Old Black này, cảm giác đầu tiên của mình là độ sạn. Bên cạnh sạn, nó vẫn giữ được độ nhám cơ khí. Nếu là người yêu cầu sự hoàn hảo, bạn sẽ cần dành khá nhiều thời gian để "break-in" hoặc dùng các loại mỡ lube để giảm đi độ sạn này.

Hyperglide Black

Switch Cherry MX Hyperglide Black

Sau một thời gian dài bị giảm sút uy tín vì độ sạn, không ổn định, Cherry đã tạo nên một cú hích lớn tại sự kiện CES 2020 khi ra mắt công nghệ Hyperglide. Đây không chỉ là một bản nâng cấp đơn thuần, mà là lời khẳng định của "gã khổng lồ" Đức về khả năng làm chủ kĩ thuật cơ khí chính xác. Điểm cốt lõi của Hyperglide nằm ở việc Cherry đã đầu tư hoàn toàn bộ khuôn đúc (tooling) mới, khắc phục triệt để những khiếm khuyết về bề mặt nhựa mà dòng Old Black trước đó gặp phải.

Cải tiến đáng giá nhất trên Hyperglide chính là sự gia tăng diện tích bề mặt trượt bên trong lòng switch. Bằng cách làm mịn các rãnh dẫn hướng và tối ưu hoá hình học của chân stem, Cherry đã giảm thiểu đáng kể ma sát, mang lại một hành trình gõ mượt mà và trơn tru hơn hẳn. Bên cạnh đó, độ bền cũng được nâng cấp lên một con số ấn tượng (100 triệu lần nhấn). Biến Hyperglide Black trở thành một trong những dòng switch linear bền bỉ nhất trên thị trường, thách thức mọi cường độ gõ phím khắc nghiệt nhất.

Trong mắt cộng đồng chơi phím custom, Hyperglide nhanh chóng trở thành "tiêu chuẩn" để thực hiện các bản mod. Nhờ phần nhựa housing có độ bóng cao và độ rung lắc (wobble) được giảm thiểu, Hyperglide là phôi switch hoàn hảo nhất để kết hợp với các loại mỡ bôi trơn (lube) và các loại film dán.

Với cá nhân mình, khi gõ bản chưa lube từ nhà máy, Hyperglide Balck vẫn còn sạn và có độ nhám nhất định. Sau khi lube, Hyperglide Black đối với mình lúc này chính là dòng switch "cày cuốc" đáng tin cậy nhất. Cảm giác gõ mà nó mang lại rất hiện đại: sạch sẽ, dứt khoát và cực kỳ ổn định. Hyperglide lại mang đến sự chuẩn xác của kỹ thuật mới. Sau khi được mình lube và film kỹ lưỡng, tiếng gõ trở nên rất đanh và gọn, không còn những tạp âm li ti hay tiếng lạo xạo như dòng Pre-retool. Với giá cả hợp lí, đây là loại switch linear mình thường tư vấn cho những bạn muốn một bộ phím "Signature" để sử dụng cường độ cao hàng ngày, vì càng gõ, Hyperglide càng trở nên mượt mà và ổn định theo thời gian.

MX2A

Switch Cherry MX2A Black

Nếu Hyperglide là lời giải cho bài toán về độ bền, thì MX2A chính là câu trả lời của Cherry dành cho phân khúc switch custom cao cấp đang bùng nổ. Ra mắt với tư cách là bản nâng cấp toàn diện nhất từ trước đến nay, MX2A không chỉ đơn thuần là thay đổi khuôn đúc mà còn là một cuộc "cách mạng" về cấu trúc cơ khí bên trong. Đây là dòng switch đầu tiên của Cherry được áp dụng quy trình bôi trơn (lube) tự động bằng mỡ tại nhà máy, tập trung chính xác vào các điểm ma sát ở phần đáy vỏ (bottom housing), mang lại trải nghiệm mượt mà ngay khi vừa mở hộp mà không cần người dùng phải can thiệp thủ công.

Bên cạnh đó, Cherry còn áp dụng công nghệ mài bóng kim cương (diamond polished) cho phần bề mặt dẫn hướng bên trong, giúp giảm thiểu ma sát đến mức tối đa. MX2A đại diện cho một tư duy mới: một chiếc switch "hiện đại" phải là một chiếc switch hoàn thiện. Nó loại bỏ đi sự thô ráp của những dòng tiền nhiệm, thay thế bằng sự êm ái, tĩnh lặng và tinh tế. Đối với những người bận rộn hoặc những ai yêu thích sự hoàn hảo từ những chi tiết nhỏ nhất, MX2A chính là minh chứng cho việc Cherry vẫn luôn biết cách làm mới mình để dẫn đầu cuộc chơi.

Cảm nhận đầu tiên của mình khi gõ thử MX2A chính là sự "nhàn nhã". Nếu như với các đời trước, mình phải tốn hàng giờ đồng hồ ngồi tỉ mẩn lube từng chiếc switch để đạt được độ mượt ưng ý, thì MX2A cho kết quả gần như tương đương ngay khi vừa bóc hộp. Cảm giác gõ rất êm, mượt mới khiến mình rất ấn tượng. Tuy nhiên, do được tinh chỉnh quá kĩ lưỡng với công nghệ mới, MX2A gần như không có độ sạn và độ nhám cũng cực kì ít. Điều này khiến nó vẫn chưa thể thay thế được dòng Vintage Black kinh điển. Về chất lượng, với mình, MX2A giống như một chiếc Iphone được tinh chỉnh sẵn: mọi thứ đều trơn tru, yên tĩnh và cực kỳ mượt mà. Đây thực sự là lựa chọn hàng đầu cho những bạn yêu thích sự hoàn hảo, tinh tế mà không muốn mất quá nhiều thời gian vào việc modding cầu kỳ.

Tổng kết

Khi đặt cả 4 thế hệ lên bàn cân, chúng ta sẽ thấy một biểu đồ tiến hóa rõ rệt từ sự mộc mạc, cổ điển đến sự tinh chỉnh, hiện đại: