Đọc thêm: Build bàn phím custom – Cách chọn linh kiện để đạt chất âm và cảm giác gõ mong muốn
Đối với những người yêu bàn phím cơ, chúng ta thường dành hàng giờ để tranh luận về độ mượt của một dòng switch mới hay màu sắc sắc sảo của một bộ keycap Double-shot. Thế nhưng, có một yếu tố "âm thầm" hơn, nằm sâu bên trong lớp vỏ case nhưng lại đóng vai trò quyết định đến 70% trải nghiệm gõ và âm thanh của chiếc phím – đó chính là Mounting Style (Cách cố định bảng mạch và tấm plate).
Nhiều người mới chơi thường lầm tưởng rằng cảm giác gõ chỉ đến từ lò xo hay chất liệu nhựa của switch. Thực tế, cùng một bộ switch đó, nếu bạn đặt trong một cấu trúc Tray Mount cứng cáp sẽ cho ra phản hồi hoàn toàn khác biệt so với khi được "treo" lơ lửng trên các tấm đệm của Gasket Mount. Mounting không chỉ là chuyện lắp ráp; đó là nghệ thuật điều phối rung động, nơi các modder tính toán từng milimet khoảng trống để tạo ra độ nhún (flex) êm ái hay sự phản hồi đanh thép trên từng đầu ngón tay. Dưới đây là một số kiểu mounting căn bản.
Mounting là gì?
Nếu coi một chiếc bàn phím cơ là một ngôi nhà, thì phần vỏ (Case) chính là nền móng và khung tường, còn cụm PCB (bảng mạch) và Plate (tấm cố định switch) chính là sàn nhà nơi bạn trực tiếp sinh hoạt. Thì Mounting chính là phương thức mà các kỹ sư sử dụng để "treo" hoặc "gắn" cụm sàn nhà đó vào phần khung xương của ngôi nhà.
Nói một cách kỹ thuật hơn, Mounting là phương pháp cố định cụm Plate và PCB vào Case của bàn phím. Phương pháp này đóng vai trò là "cầu nối" truyền dẫn lực và rung động. Khi bạn gõ phím, một lực tác động từ ngón tay truyền xuống switch, qua plate và PCB. Cách mà các linh kiện này tiếp xúc với vỏ phím sẽ quyết định: độ nhún, sự phản hồi; chất âm. Việc thay đổi kiểu Mounting đôi khi còn mang lại sự khác biệt lớn hơn cả việc bạn thay đổi một bộ switch đắt tiền.
Một số loại Mounting căn bản
Gasket Mount
Gasket Mount
Gasket Mount là phương thức cố định mà ở đó, cụm Plate và PCB không hề có bất kỳ điểm tiếp xúc trực tiếp nào bằng kim loại hay ốc vít với lớp vỏ (case) bên ngoài. Thay vào đó, chúng được "kẹp" chặt ở giữa thân trên và thân dưới của bàn phím thông qua các miếng đệm (gaskets) làm từ vật liệu đàn hồi như Poron, Silicon hoặc cao su.
Đọc thêm: Plate ảnh hưởng đến chất âm như thế nào?
Điểm mấu chốt tạo nên sự khác biệt của Gasket Mount chính là khả năng “cô lập rung động”. Khi bạn gõ phím, lực tác động sẽ được các miếng đệm này hấp thụ và tán xạ thay vì truyền thẳng vào vỏ phím như các kiểu mount truyền thống. Điều này tạo nên một cảm giác gõ cực kỳ êm ái, triệt tiêu gần như hoàn toàn những tiếng vang kim loại khó chịu (case ping). Chính sự "lơ lửng" này đã biến mỗi nhát nhấn trở nên tinh tế hơn, giúp người dùng có thể gõ phím trong thời gian dài mà ít bị mỏi đầu ngón tay.
Về mặt âm thanh, Gasket Mount là "chân ái" cho những ai theo đuổi hệ âm “Thocky” – kiểu âm trầm, đặc và sạch sẽ. Nhờ việc loại bỏ các trụ vít cố định (thứ vốn thường gây ra sự không đồng nhất về âm thanh ở các vị trí khác nhau trên bàn phím), Gasket Mount mang lại sự nhất quán đáng kinh ngạc. Dù bạn gõ ở các phím trung tâm hay các phím sát rìa, âm thanh phát ra vẫn giữ được độ tròn trịa và đồng đều, tạo nên một bản giao hưởng gõ phím vô cùng nịnh tai.
Tuy nhiên, Gasket Mount cũng có sự phân hóa rất đa dạng tùy thuộc vào độ nén của các miếng đệm và thiết kế của nhà sản xuất. Có những chiếc phím Gasket mang lại độ nhún (flex) cực cao, nhìn thấy được bằng mắt thường khi nhấn xuống, nhưng cũng có những chiếc được thiết kế để chỉ giữ lại sự êm ái mà vẫn bảo toàn độ chắc chắn.
Tray Mount
Tray Mount
Về cơ bản, Tray Mount có cấu trúc cực kỳ đơn giản: cụm PCB và Plate sẽ được đặt trực tiếp lên các trụ (stand-offs) đúc sẵn ở đáy case, sau đó được cố định chặt lại bằng ốc vít. Chính vì thiết kế tối giản này mà Tray Mount cực kỳ phổ biến trong phân khúc phổ thông nhờ chi phí sản xuất thấp và khả năng tương thích cao giữa các linh kiện từ nhiều hãng khác nhau. Bạn có thể dễ dàng mua một chiếc case nhựa hoặc nhôm giá rẻ và lắp vừa khít bộ mạch của mình mà không cần tính toán quá nhiều về kỹ thuật.
Tuy nhiên, sự đơn giản này lại đi kèm với những đánh đổi về mặt trải nghiệm gõ. Do được bắt vít trực tiếp vào các trụ cố định, cảm giác gõ trên Tray Mount thường rất cứng và thiếu sự đồng nhất. Những phím nằm ngay trên vị trí trụ vít (thường là các phím G, H hay các phím điều hướng) sẽ cho cảm giác cực kỳ "đanh" và gần như không có độ đàn hồi. Trong khi đó, những phím nằm xa trụ vít lại có xu hướng rung rinh hoặc nhún nhẹ, tạo ra một sự chênh lệch rõ rệt về xúc giác trên cùng một mặt phím.
Về khía cạnh âm thanh, Tray Mount thường là nỗi ám ảnh của những người yêu thích sự tĩnh lặng. Do sự tiếp xúc trực tiếp giữa bảng mạch và vỏ phím qua các trụ kim loại, rung động từ switch khi gõ sẽ truyền thẳng xuống đáy case, tạo ra hiện tượng vang (ping) hoặc tiếng rỗng (hollow) rất đặc trưng. Mặc dù ngày nay người chơi phím đã tìm ra nhiều cách để "mod" như lót foam đáy hay dùng O-ring nhỏ ở trụ vít để cải thiện, nhưng về bản chất, Tray Mount vẫn giữ một chất âm mộc mạc, có phần thô ráp và không được "sạch" như những kiểu mount hiện đại hơn.
Đọc thêm: Case material ảnh hưởng đến trải nghiệm gõ ra sao?
Dù có nhiều nhược điểm, Tray Mount vẫn giữ một vị trí quan trọng trong lòng cộng đồng nhờ tính bền bỉ và tin cậy. Với những người ưu tiên sự chắc chắn tuyệt đối, không thích cảm giác phím bị nhún nhảy khi gõ nhanh, hoặc đơn giản là muốn một chiếc phím "nồi đồng cối đá" để mang đi lại hàng ngày, Tray Mount vẫn là một lựa chọn cực kỳ kinh tế và thực dụng.
Bottom Mount
Bottom Mount
Về cấu trúc, Bottom Mount hoạt động theo nguyên lý ngược lại hoàn toàn với Top Mount. Thay vì gắn cụm lòng phím vào vỏ trên, tấm Plate sẽ được bắt vít cố định trực tiếp vào các điểm tựa nằm ở phần vỏ dưới (bottom case). Sau khi cụm Plate và PCB đã nằm yên vị trong lòng "đáy hộp", phần vỏ trên (top case) mới được đậy lên để hoàn thiện vẻ ngoài của bàn phím. Kiểu thiết kế này thường tạo ra một vẻ ngoài liền lạc cho phần viền phím nhưng lại đặt ra những thử thách thú vị cho việc cân chỉnh cảm giác gõ.
Cảm giác gõ (Feel) của Bottom Mount thường mang thiên hướng cực kỳ vững chãi và có phần "đầm" hơn. Vì toàn bộ lực gõ từ ngón tay bạn được truyền trực tiếp qua Plate xuống thẳng phần đáy case – nơi thường là khối kim loại dày và nặng nhất của bàn phím – nên độ rung động sẽ bị triệt tiêu một cách nhanh chóng. Tuy nhiên, điều này cũng đồng nghĩa với việc Bottom Mount thường có cảm giác gõ khá cứng, ít có độ đàn hồi hay nhún (flex). Với những người yêu thích sự ổn định tuyệt đối và muốn cảm nhận rõ sự phản hồi từ mặt bàn thông qua lớp vỏ phím, Bottom Mount sẽ mang lại một sự chắc chắn rất đáng tin cậy.
Về âm thanh (Sound), Bottom Mount tạo ra một sự khác biệt rõ rệt so với các kiểu mount khác. Do cụm Plate nằm sát và được gắn chặt vào đáy, không gian cộng hưởng âm thanh bên dưới PCB bị thu hẹp lại đáng kể. Điều này thường dẫn đến một chất âm có phần "lì" hơn, ít vang hơn và đôi khi được mô tả là hơi "tịt" nếu không được lót foam hoặc xử lý khoảng trống kỹ lưỡng. Tuy nhiên, nếu bạn là người không thích những tiếng vang cao vút hay sự náo nhiệt của Top Mount, thì âm thanh trầm mặc và gọn gàng của Bottom Mount lại là một điểm cộng lớn.
Hiện nay, Bottom Mount dần nhường chỗ cho các kiểu mount linh hoạt hơn như Gasket hay O-ring, nhưng nó vẫn là một mảng ký ức đẹp đối với những người chơi phím cơ đời đầu. Nó đại diện cho một triết lý thiết kế ưu tiên sự bền bỉ, đơn giản và một cảm giác gõ "chân phương", không màu mè – nơi mà mỗi nhát nhấn đều mang lại sự phản hồi chắc nịch như gõ trên một khối kim loại nguyên khối.
Bài tiếp theo: Mounting ảnh hưởng đến cảm giác gõ như thế nào ? (Tiếp theo)
